W kraju trwał nie tylko

„W kraju trwał nie tylko żołnierski bój z carskim zaborcą. Wzmagała się również walka pomiędzy rewolucyjnym stronnictwem czerwonych, dążących poza wyzwoleniem narodowym do wyzwolenia społecznego, a arystokratycznym stronnictwem białych, przeciwnym demokratycznym reformom, bojącym się szerszego udziału chłopstwa w powstaniu.
Na Żmudzi daremnie czekano na broń. Oddziały powstańcze uzbrojone w stare strzelby i chłopskie kosy stoczyły 21 kwietnia pod wodzą Sierakowskiego zwycięską bitwę pod Giniatynami i szły ku Połądze, ale 10 maja w Kroksztach Sierakowski wpadł w pułapkę. Został uwięziony przez carskich żandarmów, a jego oddziały rozproszone. W miesiąc później z rozkazu rosyjskiego ministra wojny Milutina Sierakowskiego powieszono. Czy wiedziano o tym na „Emilii", gdy 11 czerwca dostrzeżono z pokładu szkunera brzeg Kurońskiej Mierzei Zachowane dokumenty nie dają na to pewnej odpowiedzi. Wiadomo natomiast, żc tego właśnie dnia zdecydowano na „Emilii przystąpić do desantu. Postanowiono lądować na terytorium zajętym przez pruskich zaborców, przebić się przez graniczny kordon żandarmów i połączyć z powstańcami. O godzinie 22, pod osłoną nocy, spuszczono pierwsze dwie łodzie. Rozpoczął się tragiczny epilog, którego szczegóły znamy z bezpośredniej relacji jednego z uczestników wyprawy — francuskiego ochotnika, studenta Henryka Rougemont. Oto fragmenty jego listu“(15)